Electro Convulsieve Therapie, ook vaak electroshockbehandeling genoemd, is een behandeling waarbij met behulp van elektrische stroom de hersenen worden beïnvloed.

Hoe ziet een behandeling met ECT eruit?

De behandeling wordt onder narcose uitgevoerd. Als de narcose is ingetreden en alle spieren zijn verslapt, wordt de stroom toegediend via elektroden die op het hoofd zijn geplaatst. Gedurende enkele seconden worden korte stroomstootjes door het hoofd geleid, waarna meteen een samentrekking in de hersenen (convulsie) optreedt.

Tijdens een convulsie is de elektrische activiteit van de hersenen tijdelijk sterk verhoogd. De convulsie duurt zo’n halve minuut tot maximaal twee minuten en uit zich in zeer geringe spiertrekkingen (bijvoorbeeld knipperen met de oogleden en/of geringe bewegingen in handen en voeten).

Electro Convulsieve Therapie wordt meestal gegeven in de vorm van een kuur met een frequentie van twee, eventueel drie behandelingen per week. Over het algemeen treedt het effect pas na vier tot zes behandelingen in en meestal heeft men ongeveer acht tot tien behandelingen nodig om een volledig resultaat te bereiken. In uitzonderingsgevallen wordt de kuur langer voortgezet. Na afloop van de Electro Convulsieve Therapie-kuur wordt de behandeling meestal voortgezet met anti-depressie medicijnen. De medicijnen worden gegeven om een terugval te voorkomen.

Wanneer wordt ECT toegepast?

Electro Convulsieve Therapie wordt toegepast bij ernstige depressies. Voordat Electro Convulsieve Therapie wordt toegepast, zullen bijna altijd eerst anti-depressie medicijnen worden geprobeerd. Daarnaast moet gebleken zijn dat deze medicijnen geen effect hebben of zeer veel, eventueel gevaarlijke, bijwerkingen veroorzaken.

Wanneer vervolgens wordt besloten, na raadpleging van een tweede psychiater, eventueel ECT toe te passen, zal dit altijd worden besproken met de patiënt en/of diens verwanten.
In principe mag pas tot Electro Convulsieve Therapie worden overgegaan als de patiënt zelf met deze behandeling instemt. Wanneer de patiënt zelf niet in staat is te beslissen, kan toestemming verleend worden door bijvoorbeeld de partner of familie van de patiënt.

Toepassing tegen de zin van de patiënt wordt vermeden en is alleen aanvaardbaar als ook een andere psychiater (die de patiënt niet kent en die van buiten het ziekenhuis of de inrichting komt) van de noodzaak van een behandeling met Electro Convulsieve Therapie overtuigd is.

Hierbij speelt mee of de situatie zonder toepassing van ECT gevaarlijk is; bijvoorbeeld het risico van zelfdoding of lichamelijke uitputting.

Wat zijn de risico’s van ECT?

Tegen Electro Convulsieve Therapie is vaak ingebracht dat het een gevaarlijke behandeling zou kunnen zijn. Op deze gevaren wordt hier nader ingegaan. Ook wordt ingegaan op de maatregelen die genomen worden om deze gevaren tegen te gaan.

Sommige mensen hebben na de ECT-behandeling last van hoofdpijn of voelen zich beroerd. Anderen zijn wat verward of hebben geheugenproblemen. Weer anderen hebben daarentegen nergens last van. Wat betreft geheugenproblemen worden door sommige patiënten vooral gebeurtenissen uit de periode dat zij Electro Convulsieve Therapie kregen, minder goed onthouden.

Dit geldt niet alleen voor de dagen van de behandeling, maar ook voor de dagen er omheen (men kan zich de behandeling uiteraard nooit herinneren, omdat die onder narcose plaatsvindt). Wanneer met Electro Convulsieve Therapie wordt gestopt, herstelt het geheugen zich weer snel. De herinnering aan de gebeurtenissen uit het wat verdere verleden herstelt zich binnen enkele maanden volledig (als het al was aangetast).

Daarnaast zal men zich dan ook de meeste dingen uit de periode waarin ECT werd toegepast weer beter kunnen herinneren. Aan het optreden van geheugenproblemen valt veel te doen door een goede
behandelingstechniek.

Door narcose te geven en tijdens de narcose de patiënt met zuurstof te beademen, treden al veel minder geheugenstoornissen op dan vroeger. Verder kunnen de nadelige effecten op het geheugen worden verminderd door zo min mogelijk en gedurende een zo kort mogelijke tijd stroom toe te dienen, en de stroom zo veel mogelijke door slechts een hersenhelft te leiden: niet door de hersenhelft waarin het taalcentrum is gelegen. Op deze manier kan men de taal- en geheugenfuncties voor het grootste deel onaangetast laten.

Hoe effectief is ECT?

Electro Convulsieve Therapie wordt in Nederland vrij weinig toegepast. Toch is het een werkzame en veilige behandeling voor depressies. Een probleem met ECT is evenwel dat het effect soms tijdelijk is. Bijna altijd moet na een succesvolle behandeling met Electro Convulsieve Therapie toch weer tot een behandeling met antidepressiva worden overgegaan om een terugval te voorkomen.

Om deze reden wordt Electro Convulsieve Therapie vrijwel uitsluitend toegepast bij patiënten met ernstige) depressies, die niet op de gebruikelijke anti-depressie medicijnen reageren, of die zo ernstig ziek zijn (ernstige zelfmoordneiging, lichamelijke uitputting, ernstige psychose) dat een langere behandeling met medicijnen tot onaanvaardbaar lijden of levensgevaar zou kunnen leiden.

In uitzonderingsgevallen wordt ECT ook wel eens toegepast bij patiënten met andere psychiatrische aandoeningen, zoals een manie of een psychose (schizofrenie) waarbij medicijnen onvoldoende helpen. Jaarlijks ondergaan in Nederland enkele honderden patiënten deze behandeling, in ruim 50% met goed tot zeer goed resultaat.

Bron: 1. W.A. Nolen, Depressie en manisch-depressieve stoornis, 1997
2. R. Houtman, Depressie, 1999