Er zijn steeds meer aanwijzigen dat een afwijzende houding tegenover gevoelens, gedachten en lichamelijke gewaarwordingen een belangrijke rol speelt bij psychische problemen. Actieve pogingen om die nare ervaringen kwijt te raken door er in gedrag en gedachten voor te vluchten of tegen te vechten hebben meestal het tegengesteld effect. Dit is bij veel psychische problemen het geval.

Vooral bij meer chronische klachten (kwestbaarheid voor depressie) en bij stoornissen waarbij controle willen houden een groot deel van het probleem vormt. Mindfulness Based Cognitive Therapy (MBCT), in het Nederlands vertaald als Aandachtgerichte Cognitieve Therapie, richt zich specifiek op het ontwikkelen van een andere houding tegenover problemen.

Deze houding kenmerkt zich door nauwkeurig waarnemen, toelaten, niet-reageren en niet-oordelen waardoor er ruimte komt voor acceptatie. Mindfulness heeft twee componenten. De eerste betreft zelfregulatie van de aandacht. De aandacht is gericht op de onmiddellijke ervaringen en het herkennen van mentale gebeurtenissen in het huidige moment.

De tweede component is de nieuwsgierige en accepterende houding tegenover dat wat ervaren wordt. Elke gedachte, elk gevoel en elke lichamelijke gewaarwording wordt toegelaten, zonder er onmiddelijk een waardeoordeel over uit te spreken en zonder er iets aan te willen veranderen.

Mindfulness kan worden aangeleerd. Traditioneel worden hiervoor een aantal technieken gebruikt die ontleend zijn aan inzichtmeditatie-oefeningen. De meest gebruikte methoden zijn de bodyscan-meditatie, meditatie gericht op de ademhaling, keuzevrije meditatie en dagelijkse activiteiten met aandacht uitvoeren.

Centraal in deze oefeningen staat dat men oude, ingesleten en automatische gewoonten leert herkennen en loslaten. MBCT is een zinvolle toevoeging aan het repertoire van de cognitieve gedragstherapie en andere therapievormen.

Het is immers een bekend gegeven dat ondanks deskundige behandeling een grote groep patiënten niet volledig geneest, klachten behoudt, of een grote kans op terugval heeft. Dit wijst op de grenzen van een hulpverlening gericht op “cure”.

Een aanpak gericht op acceptatie is een verrijking van de bestaande, op verandering gerichte methoden. Bovendien biedt het handvaten aan patiënten in het leren omgaan met (chronische) klachten en met een blijvende kwetsbaarheid. Momenteel wordt MBCT bij diverse klachten en doelgroepen toegepast.

MBCT is succesvol als terugvalpreventie methode bij terugkerende depressies. Anders dan bij standaard cognitieve therapie vindt er geen kritisch onderzoek plaats van de inhoud van de cognities maar leren de deelnemers een andere houding aan te nemen. Ze leren de stroom van gedachten en lichamelijke sensaties te observeren en te ervaren als het komen en gaan van gedachten en lichamelijke sensaties.

De kans op terugval is 67% als mensen de gebruikelijke therapie krijgen. Na de training Aandachtgerichte Cognitieve Therapie, is de kans op terugval slechts 37 %.